Edebiýat
«Ylym-taglym algan seni unutmaz....»

«Ylym-taglym algan seni unutmaz....»

Bagtyýar zamanamyzda Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Serdarymyzyň aladalary netijesinde, türkmen ýaşlarynyň halan hünärinden ýokary bilim almagy, daşary ýurt dillerini öwrenmegi, ösen dünýägaraýyşly, giň düşünjeli nesil dowamatlary bolup kemala gelmekleri ugrunda umumadamzat bähbitli işler amal edilýär.

  Hawa, ylym-bilim öwrenmek, bilim goruňy baýlaşdyrmak iňňän çetin hünärleriň biri bolup, irginsiz yhlasy, höwesi we ýanbermez üşügi talap edýär. Elbetde, bilim öwrenmek meselesi milli edebiýatymyzyň genji-hazynasyna öwrülen ýazyjy-şahyrlarymyzyň eserlerinde hem çuň many-mazmun bilen öz beýanyny tapypdyr. Akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragy hem bu babatda: 

— Ylym-taglym algan seni unutmaz,

Gider boldum, hoş gal, gözel Şirgazy! –

diýip, ençe ýyllap bilim alan ylym ojagyna bolan çäksiz sarpasyny, köňül senasyny joşgunly setirlerine siňdiripdir. «Kitap okan gullar magnydan dokdur», ýa-da «...Alymlara uýsaň açylar gözüň...» diýen akyldar okamagyň, onda-da many-maňzyna ýetip okamagyň, bilimiňi artdyryp, ylmyň uç-gyraksyz giňişliklerine aralaşmagyň ýaşaýyşda zerurlygy dogrusynda ençeme goşgularynda öwüt-ündew edipdir.

Magtymguly Pyragynyň döredijiliginiň 300 ýyllygy mynasybetli, TÜRKSOÝ guramasynyň 2024-nji ýyly Magtymguly Pyragy ýyly diýip yglan etmegi-de, akyldaryň döredijilik sarpasynyň umumadamzat derejesinde belentden tutulýandygynyň nyşanydyr.

Umuman, ussat şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň halk diliniň baýlygyny, şirinligini, şireliligini ussatlarça ulanmak bilen döreden şygyrlarynda türkmeniň milli ruhly gahrymanyny orta çykaryp bilmegi üçin Döwletmämmet Azadynyň mekdebini geçenligi aýdyň şaýatlyk edýär.                            

   Ýaşlaryň dünýä derejesinde ýokary bilim almagy, dünýä dillerini suwara öwrenip, parahat Diýarda zähmet çekmekleri we bagtyýar durmuşda ýaşamaklary üçin uly aladalar edýän Milli Liderimize hem-de hormatly Prezidentimize jan saglyk, uzak ömür we ähli işlerinde rowaçlyklar arzuw edýäris.        

Maýa AKMYRADOWA, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň jemgyýeti öwreniş ylymlary kafedrasynyň uly mugallymy.

02.03.2024

“Çyn aşyga döwran bu gün”...

“Pähim-paýhas ummany – Magtymguly Pyragy” ýylynyň şanly wakalary bagtyýar zamanamyzyň bagtly günlerine has-da aýratyn öwüşgin berýär. Çünki bu ýylda hormatly Prezidentimiziň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň tabşyryklary boýunça ýurdumyzyň ähli künjeklerinde akyldaryň döredijiligine bagyşlanan dabaralar uludan geçirilýär.

Dana atamyzyň döredijiliginde il-güne ýaramly, sylag-hormatly, gepi-sözi ýerindäki perzendiň nirede bolsa-da edep-ekramyndan özüni tanadýanlygyny täsirli sözleri bilen şygra geçiripdir. Goç ýigitleriň edep-terbiýesi, hünäri, ylym-bilimliligi hakynda akyldaryň «Meýdan ýoluksa» atly goşgusynyň:

Ýüz namart ýerini tutmaz bir merdiň,

Mert çeker täsibin, iliň ýuwurdyň,

Bitiren işini görüň namardyň,

Jeňdir diýip gaçar, duman ýoluksa.

Magtymguly, öwüt bergil söz bile,

Eşiden deň bolmaz gören göz bile,

Mert çykar myhmana güler ýüz bile,

Namart özün gizlär, myhman ýoluksa.

diýen setirlerinde aýdyň görýäris. Perzentleriniň pähime ýugrulan pendi-nesihatlary öwrenip, ynsan şekilli ynsan bolup, ilhalar ynsanlaryň hatarynda ile goşulyşmagy her bir ene-atanyň arzuwy. Bagtyýar zamanada ýaşaýan her bir maşgalanyň nowjuwan perzentleri ata Watanymyzyň geljeginiň daýanjydyr. Ýurdumyzda ýaş nesilleriň edep-terbiýeli, ula-kiçä sylag-hormatly, Watana wepaly şahsyýetler bolup kemala gelmekleri ugrunda Gahryman Arkadagymyz hem-de hormatly Prezidentimiz tarapyndan dünýä ähmiýetli işler durmuşa geçirilýär. Şonuň netijesinde ýurdumyzda bilim ulgamynyň kämilleşdirilmegine, çagalar baglarynyň döwrebaplygyna, iň esasy zat bolsa, nesil terbiýesine örän uly üns berilýär.

Ýurdumyzda halal zähmet çekmegimiz, ýurdumyzyň ösüşlerine, özgerişliklerine mynasyp goşant goşmak ugrunda atalyk aladalaryny edýän Milli Liderimiziň hem-de Arkadagly Serdarymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, ähli tutumlary rowaçlyklara beslensin!

Atajan Hojalyýew, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy.

23.02.2024


“Çyn aşyga döwran bu gün”...

Pyragyly bentler

Şygyrlaryna ýagşylyk ýar Pyragyň,

Diwanyna hemmler zar Pyragyň,

Kelamullaň şerhi bilen açylýan,

Şahyrana dünýäsi bar Pyragyň.

***

Söz salamaty bar Magtymgulynyň,

Şerh alamaty bar Magtymgulynyň,

Jebrut älemine aralaşmaga,

Hakdan halaty bar Magtymgulynyň.

***

Şirin güftarlygyň güýji berlipdir,

Söz oragnyň harman-çäji berlipdir,

Beýik şahyr Magtymguly Pyraga,

Şygyr şalygynyň täji berlipdir.

***

Kelam derejesi Arşyň destidir,

Hak sözüň yşkynda aşyk-mestidir,

Türkmeniň şahyry beýik Pyragy,

Şygyr dünýäsiniň Ewerestidir.

***

Bar halklara hormat goýduran şahyr,

Her sözün, setirin söýdüren şahyr,

Sözüň piri Magtymguly Pyragy

Geniler genisi diýdiren şahyr.

***

Ahlak gaznasyny alyp gelipdir,

Arşa-Perşe dowul salyp gelipdir,

Magtymguly dünýä diňe şahyr däl,

Täsin bir hadysa bolup gelipdir.

***

Aýtmagym wajypdyr — pendimi alsaň,

Diňlemek sogapdyr — sen gulak salsaň,

Magtymguly hakda gürläbermegin,

Gurhandan, hadysdan habarsyz bolsaň.

***

Menziline gelmekligem mümkin däl,

Makamyna galmaklygam mümkin däl,

Pyraga meňzemek beýlede dursun –

Kölegesi bolmaklygam mümkin däl.

***

Adamzadyň durmuşynyň zahyry,

Kitabynda dünýäň öňi-ahyry,

Magtymguly diňe türkmeniňki däl,

Bar halklaryň, hemme döwrüň şahyry.

***

Sözde kesgir päkiligi görünýär,

Dowamata çakylygy görünýär,

Kitabynda Magtymguly Pyragyň,

Şygryýetiň bakylygy görünýär.

***

Halkym Hakyň rehmetini görüpdir,

Idris kimin söhbedini gurupdyr,

Sözüň piri Magtymguly şahyry

Beýik Alla türkmenlere beripdir.

***

Başga ýola şonça uýup bolmaýar,

Öwrendikçe, elden goýup bolmaýar,

Açyp Gurhan bilen Magtymgulyny,

Näçe okasaň-da, doýup bolmaýar.


Didarberdi ALLABERDIÝEW

 


Pyragyly bentler

top news

Alabahar duýgular...

«Ylym-taglym algan s...

“Çyn aşyga döwran bu...

Pyragyly bentler...

Magtymguly — köňülle...

Advertisement

Soňky habarlar

Fewral 26, 2024

Alabahar duýgular

Hakydanyň öz seçgi kanunlary bar. Ol ýyllardan, ömürlerden, günlerden diňe pursatlary süzüp, alyp galýar. Bir akylly hem duýguçyl fransuz — Gaston Rupnel «Wagt ýok, pursat bar» diýýär. Dogry bolsa-da ahmal. Özgäni biljek däl, öz hakydamyň işleýşiniň şeýledigini aýdyp biljek. Uniwersitet ýyllarynda gatnaşan, görşen, oturyşyp-turşan ýigitlerimiziň biri şahyr Çary Ýegenmyradow hem diňe aýry-aýry pursatlarda ýadymda galypdyr. Eýsem, pursat diýip, kem baha bermeli däl, ylaýta-da, Eýnşteýn ýa Rupnel tekstleriniň hakykaty bilen ýüzbe-ýüz bolanyndan soň, pursadyň içinde köp zat, juda kän zatlar bar. Hakyda pursadynyň magnit meýdanynyň merkezinde duran Çarynyň golaýynda bir ýerlerde Atajan Annaberdiýew, Gurbannazar Ezizow, Magtymguly Pyragy we ýene-ýeneler bar. Şahyr Atajan Annaberdiýewi ömrümde ilkinji hem iň soňky gezek Çarynyň saçagynyň başynda, şahyrlar söhbedinde gördüm. Ol G.Ezizowy görşüni ýatlady. Aýdym-sazyň muşdagy, akkordeona ezberlik bilen erk edýän Atajan Annaberdiýew aýdymyň arasynda şygyr okaýardy. Süýji hem gyzykly gürrüňler bilen aýdymyň hem şygryň mazasynyň üstüni ýetirýärdi. Magtymguludan «Gökje kepderini» sanap oturyşyna:

Ýer-gögüň arasynda,

Harmanlar gyrasynda,

Hudanyň penasynda,

Gezerdim sähralary

bendine ýetende, aýdymy kesdi-de, bu setirleriň bir wagtlar G.Ezizowyň sulhuna üýtgeşik täsir edendigini ýatlady. Bu täsir maňa tanyş we düşnükli. Şygyr aýdym edip aýdylanda, täzeden we başga bir zat bolup dogulýar. G.Ezizowyň bir kitabyny «Ýer-gögüň arasynda» atlandyrmagynyň aňyrsynda-da aýdymyň täsiri we güýji ýatandyr diýseň ýalňyş bolmasa gerek.

Çary bilen baglanyşykly ikinji bir hakyda pursadynda-da owazyň orny bar. Geçen asyryň ahyrlarynda, talyplyk ýyllarymyzda Magtymguly Pyragynyň öň bilinmeýän şygyrlarynyň neşirleri başlandy. Şygryýetiň gaşynda däl-de, içinde bolýan, şygyr howasyndan dem alyp ýaşaýan Çary – aýratyn täsir edendir-dä — Magtymgulynyň şu setirlerini daşyndan okanyny duýman galdy:

Kimi bäş ýyl, kimi on ýyl, kimi ýüz ýylda geçer,

Beýik daglar, uzak ýollar, suwsuz çöller andadyr.

Şygyr — pikiriň hem duýgynyň owaza öwrülmegi. Şeýle öwrülişikden öň pikirdir duýgy metaforiki başdangeçirmä duçar bolýar. Täze şahyr diýmegiň nämedigini hemmämiz bilýäris. Täze şahyr — täze metaforalar diýmek. Metafora täzelense, duýgy täzelenýär, duýgy täzelense, dünýä täzelenýär. Bu hakykata Çary Ýegenmyradowyň 2015-nji ýylda neşir edilen, häzirlikçe ýeke-täk şygyrlar ýygyndysy şaýatlyk edýär. Şahyryň her metaforasy — bir damja duýgy. Bu damjada tutuş şygyr ummany görünýär. Garagumda damla guýulary bar. Dama-dama, damjadan emele gelýän guýa damla guýular diýilýär. Çarynyň täze, özboluşly we her bir çyn sungat ýaly garaşylmadyk we şeýle tebigy metaforasy damla guýusynyň suwy ýalydyr: onda beýnä lezzet beriji tagam, kalba ýagtylyk beriji many we bedene güýç beriji zowky-sapa bar. Şahyryň metaforalary şahyrana aňyň täze we özboluşly assosiatiw (duýgy baglanyşyklary) hataryny emele getirýär.

Men kölege deý ruhy aňymda galan,

Atamyň duýgusy, inçe dowamy.

Täleý şatlygyma salypdyr talaň,

Goýup nesibäme sergin howany.

Görnüşi ýaly, ahyrky netijede ötlem-ötlem assosiatiw hatarlardan başga bir reallyk dikelýär. Ol inçe barlykdan bize tarap ýaşaýşyň «ruh» atly çeşmesi akyp gelýär. Madda ruha, gödeňsilik inçelige öwrülýär. Bir paýhasly kişiniň aýdyşy ýaly, ýaşalan pursat — duýgy gapma-garşylyklarynyň utgaşygydyr, ynsan kalby bolsa, bu gapma-garşylyklary utgaşdyryjy beýik güýçdür. Şahyryň özi bu aldym-berdimli, daşgynly-gaýtgynly utgaşygy duýgy pitnesi atlandyrýar.

Ýakyn maňa niçik ezýet berse-de,

Duýgularyň köňüldäki pitnesi.

Şahyrana köňül täsin kaleýdeskopy ýada salýar: bu ýerde duýgularyň reňkleri we formalary, ululyklary we göwrümleri prozaiki adatylyga eýlenen şowakör köňüldäkiden asla başgaça – reňkler has ýiti, formalar görülmedik geometriki utgaşykda, ululyklar has ululyk bilen, göwrümler göwrümsizlik bilen häsiýetlenýär. Eýsem, bu kalbyň öz dünýäsini özi döretmegi dälmidir, eýsem bu kalbyň baýramçylygy — üşügi bir gysym, hyýalaty bir çümmük körzehine nesip etmeýän kalp baýramçylygy dälmidir.

Diýmek, hiç kimdenem ogurlamadym,

Men bu kalbymdaky baýramçylygy.

Bu baýramçylygyň ýönekeý manysy şeýle: şahyryň içinde daşky dünýä barabar, hatda ondanam uly dünýä bardy. Öz içki ýaşaýşy şahyry özgelige mätäçlikden gutarýar. Dünýä şahyryň daşynda däl, şahyryň dünýäsi onuň içinde. Ol barlyk atalaryň ruhy ýaly süňksüz, bimaddy barlyk. Kalbyň «bi-», «-siz» grammatikasy bilen häsiýetlenýäni üçin, ol daşky dünýä ululygyndan uly ululyga ýetmäge ukyplydyr.

Men äpet adam däl, emma ýüregim

Bütin dünýä giňligine barabar.

Ol nurunyň çeşmesi öz içinde bolan barlyk.

Emma men ejiz däl, kalbym ýagtylyk.

Biziň duýgy baradaky aňlatmalarymyzyň ýöntemdigi şeýle şygyrlary okanyňda, has hem belli bolýar. Biz ten duýgulary bilen ruhy duýgulary gatyşdyrýarys. Ten duýgularyndan parhlylykda, ruhy duýgynyň eýesi ynsan kalbydyr, kalp bolsa zatlaryň we maddanyň o tarapyna geçmäge ukyply ruhy şahsyýetdir. Şonuň üçin hem onuň ýaşaýşy bäş sany ten duýgusy bilen kesgitlenmeýär. Eýsem, «heser» duýgusyny haýsy ten agzasy bilen baglanyşdyrarsyň?!

Ýürek heser tapdy, ahmal ozalda

Duýgudan bar etdi Ýaradan meni.

Zat ýa ten «Ýaradan» ideýasyny bilmeýär. Ruhuň «heseri» birdenem zatlaryň we jisimleriň dilinde sözläp başlaýar.

Çünki ýel öwüsýär kalbymda meniň,

Tupan turýar hemem ýagýar boragan.

Çary Ýegenmyradowyň şahyrana kalbynda aýratyn ýumşaklyk bar. Könemöwrit eşidilerinden çekinmän şeýle diýmeli bolsa gerek: bu şahyr baharyň, özem ir alabaharyň şahyry. Bu şahyrana kalbyň ýeke pasly bar — ol alabahar pasly. Alabahar şahyrana, tüýs metaforiki pasyldyr. Çünki ol hakyky zemin baýramçylygy. Şahyrana metafora ýaly, her gelende dünýäni täzeleýär, döwrany, zemini, wagty hem ýaşaýşy täzeleýär. Munuň barlygy arkasyndan zemin ýaşaýşy heýhat könelmekden, poslamakdan, zeňlemekden we zeý almakdan halas bolýar. Dünýäni garrylykdan we garramakdan halas ediji üç zat bar: pursat, bahar we metafora. Çary Ýegenmyradowyň juwan şygryndan görnüşi ýaly, bahar ýyly täzeleýär, pursat wagty täzeleýär, metafora arkasyndan bolsa dilimiz we kalbymyz gadymy rowaýatlarda bürgüdiň perini täzeleýşi ýaly täzeden janlanýar. Dil we kalp diýmek, mekan diýmek, ömür giňişligimiz diýildigidir. Ruhumyzyň mekany — dilimiz, duýgularymyzyň mekany — kalbymyz. Şygyr sözlerimize gaýtalanýan diriligi, duýgularymyza baky juwan hakykylygy we dogruçyllygy bagyş edýär. Nowalisiň aýdyşy ýaly, «Näçe şahyrana bolsa, şonça-da hakykydyr».

Sen kalbymyň owazyny alyp gal,

Ýaz ýeli dek mylaýymdyr ol aýdym.

Wagtyň şahyranalygyna biz nowruz diýýäris.

Mendirin şol nowruz gary gelende,

Bulutlar goýalyp mürepbe ýaly...

Bu şahyryň gary-da ýumşak hem näzik, aýazsyz gar, nowruz gary. Nowruz garynyň boragan, gaý-tupan, doňaklyk bilen hiç hili dahyly ýok. Nowruz gary bahar ýagmyrynyň başga bir görnüşi, ol neýsan ýagmyry ýaly, baldaga siňdigi, köklere ýetdigi, şolbada güle öwrülýär.

Şonda-da bir täsin adam diýeniň,

Ony sähelçe zat salýar heýjana.

Men seni küýseýän ýagyş ýaganda,

Gar ak bägül bolup düşse meýdana.

Meni Çary Ýegenmyradowyň «gar» metaforasy haýrana goýdy. Haýran galmak — haýrat duýgusynyň döremegi. Ol kalbyň ylhamynyň başy, asmandan gar bolup gaýdýan, zemine bolsa gül bolup düşýän täsinlik tebigatda ýokdur, ol diňe şahyr kalbynyň howasynda we tebigatynda mümkin zat. Ýöne dünýä tebigatyna ýetdirmeýän bu metafora ruhuň we kalbyň ýaradyjylyk güýjüni göz etmek bilen bir wagtda, asmanyň we zeminiň, ýagny tebigatyň garyna has şahyrana düşünmäge mümkinçilikdir. Çarynyň bu metaforasy aňymda bir assosiasiýany oýardy: Andreý Woznesinskiniň «Million, million al bägüli» ýadyňyzdadyr. Bu obraz Çarynyňky bilen deňeşdireniňde, sadarak we adatyrak gelýär diýmäge het edip bilerin. Bägül gar hatda möçber taýdanam ol şahyryň bägüllerindenem has köpdür, muny astronomiki sanlar bilen sanamaly bolar. Bu — kosmiki bar, kosmiki bägül.

Gül bilen gar utgaşygynyň diňe poeziýada mümkinligi şygryň aýratyn ontologik mertebesine yşarat edýär. Şygyrda özge barlykda mümkin däl utgaşmalar bara gelýär. Poeziýanyň adatdandaşary gözelligi şeýle şahyrana utgaşmalaryň netijesidir.

Men ýagty jahandan yşk gözledim,

Tümlük baglan çagy didelerimi.

Ýat göwünlä bagş etmäge dözmedim,

Köňlümdäki polýar gijelerini.

Soňky iki setirdäki metaforany öz ähmiýeti boýunça metaforalar başy, metaforanyň metaforasy atlandyryp bolar. Şahyr köňlündäki aňk ediji gözel polýar gijeleri ruhuň güýjüniň şaýady: diňe şahyrana sözde mekan tutunyp bilýän ruh planetanyň o çetindäki polýar gijesini Garagum sährasyna getirip, garagumly şahyryň kalbynda oturtmaga ýeterlik güýje eýedir.

Iň oňat şygyr, iň oňat şahyrana keleme nakyla ýa matala (haýsy bolanda, tapawudy ýok — çünki bu ikisi bir poeziýadyr) öwrülip bilýän şygyrdyr. Nakyldyr matalyň esasy güýji akylynda däl, görkündedir. Nowalisiň ýaňky sözlerini ýatlalyň! Çarynyň şahyrana görki mynasybetli öz-özünden, doglan badyna nakyl ýa matal tebigatyna, äheňine eýe bolýan setirleri bar:

Soň bir gün şatlygyň armana ýazyp,

Otly tagan bolup boýnuňdan iler.

Alada bar şatlygymyň teýinde

Belki, ömrümiziň manysy bardyr,

Duýgulaň kiriş deý dartylmasynda.

Aforizm kalba ganat bitişiniň howalylygydyr. Howalylyk arkaly söz dil adatylygynyň lençlik kapasasyndan boşaýar. Söz duýgy ýaly erkinlige çykýar. Diňe erkin söz janly duýgyny aňladyp biler.

Her şahyryň öz metaforasy bar, çünki öz assosiatiw hatary bar. Bu hatar näçe ter bolsa, şahyr şonça-da täzedir. Edil şu ýerde diňe üç obrazy agzamak ýeterlik bolsa gerek: «sarygül», «garga», «aýpalta». Bu metaforalar endige öwrendikli aňymyzy duýgy çarhynyň bimany aýlawyndan boşadýar. Tutuş şahyrana diliň, dünýä dillerinde edil şu gün aýdylyşy ýaly, assosiatiw hatarynyň täzelenmegine mümkinçilik açýar. Her metafora birje mysal:

Göwün küýsäp sary güli ýolaryn,

Ýylaklary garyş sere ýaýladan.

Bahargül men saňa baharda duşdum,

Gargalaryň owazynda gam barka.

Aýpalta meňzeş Aý gülýaka bolup,

Dakylmasyn bir ýeňlesiň boýnuna.

«Gözel sarygül», «garganyň nalyşy», «owadan aýpalta» — bular kalbyň gözüni täzeleýär.

Çary Ýegenmyradowda sähra bilen içgin hem pynhan ýüzbe-ýüzlük bar. Bu sähra poeziýa göni gelip giren sähra. G.Ezizow ýaly Çary sähra daşyndan gelen adam däl — diýenimizde biz ýöne adamlar hakynda däl-de, şahyrlar hakynda aýdýarys. Ç.Ýegenmyradowyň şahyrana erki, duýgy köki-damary, ruhunyň we kalbynyň estetiki asly — nesebi şu sährada G.Ezizowda sähra bilen şäher arasynda biraz ünjüliräk bolsa-da, sazlaşyk bar. Soňky şahyr Çaryda bolsa, sähranyň daşyndaky dünýä bigäneligine we saýrylygyna galýar.

Çary şahyryň kapyýasynda, melodikasynda hem düýpli täzelikler bar. Kapyýa şygyr sungatynyň esasy bir synasydyr. Kapyýa – assosiasiýalar çugdamy. Ol emelsiz şahyryň emelsizliginiň görkezijisi. Zanny şahyrda kapyýa şygryň gözleridir, bu gözlerden şygryň kalby görünýär. Çaryda hem hakyky sungatdaky ýaly kapyýa şygryň bütin durkuna ýaýrap durandyr. Şygyr durşuna gözdür. Merlo-Pontiniň aýdyşy ýaly, bu gözüň täsinligi onuň diňe dünýäni däl, eýsem öz-özüni-de görüp bilýänligindedir. Bir arifmetiki hakykata güwä geçip biljek: diňe Çary Ýegenmyradowda mutlak kapyýa bar. Eýsem, bu hakda ýene bir gezekde.

Aman ŞYHNEPESOW,

Magtymguly adyndaky TDU-nyň

türkmen dili we edebiýaty fakultetiniň

türkmen edebiýaty kafedrasynyň müdiri,

filologiýa ylymlarynyň kandidaty.

 


Fewral 25, 2024

«Ylym-taglym algan seni unutmaz....»

Bagtyýar zamanamyzda Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Serdarymyzyň aladalary netijesinde, türkmen ýaşlarynyň halan hünärinden ýokary bilim almagy, daşary ýurt dillerini öwrenmegi, ösen dünýägaraýyşly, giň düşünjeli nesil dowamatlary bolup kemala gelmekleri ugrunda umumadamzat bähbitli işler amal edilýär.

  Hawa, ylym-bilim öwrenmek, bilim goruňy baýlaşdyrmak iňňän çetin hünärleriň biri bolup, irginsiz yhlasy, höwesi we ýanbermez üşügi talap edýär. Elbetde, bilim öwrenmek meselesi milli edebiýatymyzyň genji-hazynasyna öwrülen ýazyjy-şahyrlarymyzyň eserlerinde hem çuň many-mazmun bilen öz beýanyny tapypdyr. Akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragy hem bu babatda: 

— Ylym-taglym algan seni unutmaz,

Gider boldum, hoş gal, gözel Şirgazy! –

diýip, ençe ýyllap bilim alan ylym ojagyna bolan çäksiz sarpasyny, köňül senasyny joşgunly setirlerine siňdiripdir. «Kitap okan gullar magnydan dokdur», ýa-da «...Alymlara uýsaň açylar gözüň...» diýen akyldar okamagyň, onda-da many-maňzyna ýetip okamagyň, bilimiňi artdyryp, ylmyň uç-gyraksyz giňişliklerine aralaşmagyň ýaşaýyşda zerurlygy dogrusynda ençeme goşgularynda öwüt-ündew edipdir.

Magtymguly Pyragynyň döredijiliginiň 300 ýyllygy mynasybetli, TÜRKSOÝ guramasynyň 2024-nji ýyly Magtymguly Pyragy ýyly diýip yglan etmegi-de, akyldaryň döredijilik sarpasynyň umumadamzat derejesinde belentden tutulýandygynyň nyşanydyr.

Umuman, ussat şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň halk diliniň baýlygyny, şirinligini, şireliligini ussatlarça ulanmak bilen döreden şygyrlarynda türkmeniň milli ruhly gahrymanyny orta çykaryp bilmegi üçin Döwletmämmet Azadynyň mekdebini geçenligi aýdyň şaýatlyk edýär.                            

   Ýaşlaryň dünýä derejesinde ýokary bilim almagy, dünýä dillerini suwara öwrenip, parahat Diýarda zähmet çekmekleri we bagtyýar durmuşda ýaşamaklary üçin uly aladalar edýän Milli Liderimize hem-de hormatly Prezidentimize jan saglyk, uzak ömür we ähli işlerinde rowaçlyklar arzuw edýäris.        

Maýa AKMYRADOWA, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň jemgyýeti öwreniş ylymlary kafedrasynyň uly mugallymy.

02.03.2024

Fewral 19, 2024

“Çyn aşyga döwran bu gün”...

“Pähim-paýhas ummany – Magtymguly Pyragy” ýylynyň şanly wakalary bagtyýar zamanamyzyň bagtly günlerine has-da aýratyn öwüşgin berýär. Çünki bu ýylda hormatly Prezidentimiziň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň tabşyryklary boýunça ýurdumyzyň ähli künjeklerinde akyldaryň döredijiligine bagyşlanan dabaralar uludan geçirilýär.

Dana atamyzyň döredijiliginde il-güne ýaramly, sylag-hormatly, gepi-sözi ýerindäki perzendiň nirede bolsa-da edep-ekramyndan özüni tanadýanlygyny täsirli sözleri bilen şygra geçiripdir. Goç ýigitleriň edep-terbiýesi, hünäri, ylym-bilimliligi hakynda akyldaryň «Meýdan ýoluksa» atly goşgusynyň:

Ýüz namart ýerini tutmaz bir merdiň,

Mert çeker täsibin, iliň ýuwurdyň,

Bitiren işini görüň namardyň,

Jeňdir diýip gaçar, duman ýoluksa.

Magtymguly, öwüt bergil söz bile,

Eşiden deň bolmaz gören göz bile,

Mert çykar myhmana güler ýüz bile,

Namart özün gizlär, myhman ýoluksa.

diýen setirlerinde aýdyň görýäris. Perzentleriniň pähime ýugrulan pendi-nesihatlary öwrenip, ynsan şekilli ynsan bolup, ilhalar ynsanlaryň hatarynda ile goşulyşmagy her bir ene-atanyň arzuwy. Bagtyýar zamanada ýaşaýan her bir maşgalanyň nowjuwan perzentleri ata Watanymyzyň geljeginiň daýanjydyr. Ýurdumyzda ýaş nesilleriň edep-terbiýeli, ula-kiçä sylag-hormatly, Watana wepaly şahsyýetler bolup kemala gelmekleri ugrunda Gahryman Arkadagymyz hem-de hormatly Prezidentimiz tarapyndan dünýä ähmiýetli işler durmuşa geçirilýär. Şonuň netijesinde ýurdumyzda bilim ulgamynyň kämilleşdirilmegine, çagalar baglarynyň döwrebaplygyna, iň esasy zat bolsa, nesil terbiýesine örän uly üns berilýär.

Ýurdumyzda halal zähmet çekmegimiz, ýurdumyzyň ösüşlerine, özgerişliklerine mynasyp goşant goşmak ugrunda atalyk aladalaryny edýän Milli Liderimiziň hem-de Arkadagly Serdarymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, ähli tutumlary rowaçlyklara beslensin!

Atajan Hojalyýew, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy.

23.02.2024


Fewral 5, 2024

Pyragyly bentler

Şygyrlaryna ýagşylyk ýar Pyragyň,

Diwanyna hemmler zar Pyragyň,

Kelamullaň şerhi bilen açylýan,

Şahyrana dünýäsi bar Pyragyň.

***

Söz salamaty bar Magtymgulynyň,

Şerh alamaty bar Magtymgulynyň,

Jebrut älemine aralaşmaga,

Hakdan halaty bar Magtymgulynyň.

***

Şirin güftarlygyň güýji berlipdir,

Söz oragnyň harman-çäji berlipdir,

Beýik şahyr Magtymguly Pyraga,

Şygyr şalygynyň täji berlipdir.

***

Kelam derejesi Arşyň destidir,

Hak sözüň yşkynda aşyk-mestidir,

Türkmeniň şahyry beýik Pyragy,

Şygyr dünýäsiniň Ewerestidir.

***

Bar halklara hormat goýduran şahyr,

Her sözün, setirin söýdüren şahyr,

Sözüň piri Magtymguly Pyragy

Geniler genisi diýdiren şahyr.

***

Ahlak gaznasyny alyp gelipdir,

Arşa-Perşe dowul salyp gelipdir,

Magtymguly dünýä diňe şahyr däl,

Täsin bir hadysa bolup gelipdir.

***

Aýtmagym wajypdyr — pendimi alsaň,

Diňlemek sogapdyr — sen gulak salsaň,

Magtymguly hakda gürläbermegin,

Gurhandan, hadysdan habarsyz bolsaň.

***

Menziline gelmekligem mümkin däl,

Makamyna galmaklygam mümkin däl,

Pyraga meňzemek beýlede dursun –

Kölegesi bolmaklygam mümkin däl.

***

Adamzadyň durmuşynyň zahyry,

Kitabynda dünýäň öňi-ahyry,

Magtymguly diňe türkmeniňki däl,

Bar halklaryň, hemme döwrüň şahyry.

***

Sözde kesgir päkiligi görünýär,

Dowamata çakylygy görünýär,

Kitabynda Magtymguly Pyragyň,

Şygryýetiň bakylygy görünýär.

***

Halkym Hakyň rehmetini görüpdir,

Idris kimin söhbedini gurupdyr,

Sözüň piri Magtymguly şahyry

Beýik Alla türkmenlere beripdir.

***

Başga ýola şonça uýup bolmaýar,

Öwrendikçe, elden goýup bolmaýar,

Açyp Gurhan bilen Magtymgulyny,

Näçe okasaň-da, doýup bolmaýar.


Didarberdi ALLABERDIÝEW

 


Fewral 5, 2024

Magtymguly — köňülleriň täji

Toý-märekelerde, üýşmeleňlerde adamlaryň arasynda bir zat barada jedel gidende, ylymly-bilimli, hat-sowatly adamlar: «Magtymguluda şeýleräk», «Pyragy şeýle diýipdir» diýse, şol ýerde jedeller kesilýär. Sebäbi halkymyz Magtymguly Pyraga, onuň pelsepewi pikirlere baý bolan şygyrlaryna bütin kalby bilen ynanýar. Türkmen halkynyň şöhratly taryhynda, nusgawy edebiýatynda uly orun tutýan Magtymguly Pyragynyň edebi mirasy egsilmez ruhy hazynadyr. Magtymgulynyň döredijiliginde halkymyzyň dünýä hakyndaky oýlanmalarynyň, pikir-düşünjeleriniň çuňlugy we özeni jemlenendir.

Şahyr il-ulsuny jany-teni bilen söýüp, bu duýgusyny şygyrlaryna siňdiren söz ussadydyr. Halkyňa, ýurduňa bolan söýgi oňa goýýan gadyr-gymmatyňa baglydyr. Islendik meseläniň çözgüdi bolsa durmuş nukdaýnazaryndan seredilmelidir. Il-günüň bähbidini öňe sürmek hakyky adamkärçiligiň beýik nusgasydyr. Bu bolsa oňa bolan yhlasyň, söýgiň bilen baglydyr.

Halkyň ýaşaýyş-durmuşyndan söhbet açýan täsirli jümleler milletiň eserine öwrülip, ýüreklerde baky ýaşaýar. Magtymgulynyň edebi mirasy dury akabaly, tämiz gözbaşly çeşmedir. Her bir türkmen maşgalasynda Magtymgulynyň goşgularyndan bilmeýän adam ýok bolsa gerek. Çünki akyldar şahyryň goşgulary nesilleri milli ruhda terbiýelemek üçin gymmatly gollanmadyr. Munuň özi beýik nusgawy şahyrymyzyň türkmen halkynyň öňünde bitiren hyzmatlarynyň örän uludygyny görkezýär.

Watan bähbidini il-halk bähbidi bilen baglanyşdyrýan, halkyň erkin durmuşy ugrunda gaýratly göreşen ýigitleri wasp edip, gara nebislerine hyzmat eden namartlary, gorkaklary bolsa pugta ýazgarýan ussat şahyryň her setiri ýaşlar üçin terbiýe mekdebidir. Ol «Türkmeniň», «Gürgeniň», «Türkmen binasy», «Ili gözlär», «Bilinmez» ýaly ençeme goşgularynda watansöýüjiligiň belent nusgasyny görkezýär. Ol şu hili eserleri bilen adamlarda öz ýurduna, iline söýgi, guwanç duýgularyny döredipdir. «Ýürekden aýdylan sözler ýürege ýeter» diýlişi ýaly, şahyryň her sözi köňül täjine öwrülýär.

Magtymguly Pyragynyň dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna giren goşgulary çeperçiligi, many taýdan çuňlugy, pikir goýazylygy, milli mazmuna baýlygy, ynsanperwer ideýalary gozgaýandygy bilen tapawutlanýar. Alym Arkadagymyz: «Magtymguly Pyragy ajaýyp eserleri döreden, halkymyzyň müňýyllyklaryň dowamynda kemala gelen pelsepesini, kalbynyň owazyny, isleg-arzuwlaryny dünýä ýaýan beýik söz ussadydyr. Akyldar şahyrymyzyň agzybirlige, jebislige, ynsanperwerlige çagyrýan ajaýyp şygyrlaryny halkymyz ruhy ýörelge, durmuş kanuny hökmünde kabul edipdir» diýip, uly buýsanç bilen belleýär. Bu bolsa Magtymgulynyň goşgularyny okan her bir ynsanyň durmuşda gabat gelýän iň çylşyrymly ýollardan baş alyp çykmaklygyň aýdyň ýollaryny tapjakdygyna ynamy has-da artdyrýar.

Akyldaryň ölmez-ýitmez goşgularyndaky öňdengörüji pelsepewi pikirler diňe bir döwre, bir halka degişli bolman, eýsem, ähli halka, ähli döwre degişlidir. Asyrlar geçen-de bolsa, şahyryň halkyna, geljegiň belent sepgitlerine, ýol-ýodalaryna arzuwy:

Gurdugym aslynda bilgil, bu zeminiň myhydyr,

Erer ol erkin mydam, budur türkmen binasy» –

diýen öňdengörüjilikli setirlerinde jemlenendir.

Magtymgulynyň şygyrlarynyň diňe bir manysy däl, eýsem, çeperçilik serişdeleri, dil baýlyklary hakynda hem bellemek gerek. Goşgularyň çeperçilik taýdan kämilligi, türkmen diliniň söz baýlyklaryndan ýerlikli peýdalanylmagy olaryň halka täsirli bolmagyna getiripdir. Şeýlelikde, pelsepewi pikirler, dürdäne setirler sazlaşyp, many-mazmuny has-da belende göteripdir. Şeýle ussatlyk bolsa Watanyň waspyny ýetirmegiň belent nusgasyny görkezipdir.

Umuman, şahyr iň oňat häsiýetleri — watansöýüjiligi, mertligi, merdanalygy, gaýduwsyzlygy sözüň doly manysynda, döredijiligine siňdiripdir. Şonuň üçin hem bu oňat häsiýetleri wagyz edýän goşgular asyrlardan-asyrlara aşyp, baky ýaşaýar. Adamzadyň köňlünde ýagşylygy oýarýar, kalplary nurlandyrýar. Milli ýörelgelerimiziň rowaçlanmagyna, ýaş nesilleri watansöýüjilik ruhunda terbiýelemegimize düýpli oňyn täsir edýär.

Maýsa KURBANOWA,

Mary welaýat prokurorynyň Hukuk

üpjünçiligi boýunça uly kömekçisiniň wezipesini ýerine ýetiriji, 1-nji derejeli ýurist.


Advertisement

Habarlaşmak üçin

biznes.reklama@list.ru
biznesreklama@sanly.tm

+993 12 237795
+993 12 237792

Salgysy

Bitarap Türkmenistan şaýoly,
jaý 593, Aşgabat, Türkmenistan, 744000